‘Bedrijvendokter’ Martijn Rozenboom belooft een medicijn, maar amputeert liev

Translating…

Gespannen en verwachtingsvol verzamelen de werknemers van Op=Op Voordeelshop zich in de kantine van hun hoofdkantoor in het Drentse Peize. Het is begin april 2019, en een week eerder heeft de budgetdrogisterijketen faillissement aangevraagd vanwege aanhoudende financiële problemen. Deze donderdagmiddag hebben de curatoren iedereen bijeengeroepen. Ze hebben goed nieuws: er is een koper gevonden.

Naast hen staat een man van achterin de veertig met een gebruinde huid, halflang donkerblond haar en dure kleding aan. Hij wordt voorgesteld als Martijn Rozenboom, de nieuwe eigenaar. De curatoren vragen het personeel de naam niet te delen met de buitenwereld. De koper wil graag anoniem blijven.

Als het personeel later op internet op zoek gaat naar hun nieuwe eigenaar, slaat de voorzichtige opluchting van die middag snel om in bezorgdheid. Rozenboom manifesteert zich als ‘bedrijvendokter’, lezen ze. Hij koopt ondernemingen in levensnood en wekt de suggestie dat hij ze weer kan laten bloeien. Maar gezond worden zijn aankopen zelden, blijkt als ze zijn cv bijeen puzzelen. Vrijwel alle bedrijven die de in Utrecht geboren investeerder en ondernemer kocht, stierven een stille dood.

Ook met Op=Op heeft Rozenboom grote plannen, herinneren oud-werknemers zich. De koper vertelt het personeel dat hij goede kansen ziet om het bedrijf, samen met de twee directeuren, voort te zetten. Wel moet hij eerst onderzoek doen om te zien of ook verhuurders en leveranciers een doorstart zien zitten. Pas dan wordt ook duidelijk hoeveel van de 1.340 werknemers hun baan zullen behouden.

Een paar weken later krijgt het personeel van Op=Op opnieuw een mail van de curatoren, waar zakenbladQuotede hand op weet te leggen. Het is Rozenboom niet gelukt tot „een rendabel ondernemingsplan” te komen. „Dit betekent dat de koper heeft besloten de onderneming af te bouwen.” Alle ruim 140 winkels gaan dicht, de laatste voorraad wordt uitverkocht. Het personeel moet op zoek naar nieuw werk.

De oud-directeuren van Op=Op kan Rozenboom bij het afbouwen niet gebruiken. Op de parkeerplaats biedt hij aan ze een handje te helpen bij het opruimen van hun spullen, vertellen oud-werknemers. Bij het personeel valt dat slecht. „Er waren toen werknemers die op het punt stonden hem aan te vallen.”

Als de vroegere werknemers van de discountketen een dik jaar later horen dat Martijn Rozenboom zich opnieuw bij een bedrijf in nood heeft gemeld, voelen ze dan ook vooral verbazing en medelijden. Rozenboom koopt vijf Nederlandse modeketens, Miss Etam, Promiss, Claudia Sträter, Steps en Expresso, van de failliete Belgische FNG Group. Hij voorziet „een mooie toekomst” voor deze ketens, zei de koper in een schriftelijke verklaring. Een oud-werknemer van Op=Op zegt: „Ik dacht vooral: arm personeel van FNG.”

Verdwenen voorraden

De auto-industrie, een meubelmaker, een aluminiumsmelterij, een bedrijfstrainer. Al lang voordat Rozenboom zich op de overname van winkels stort, bouwt hij een rijk cv op aan activiteiten en bedrijven. De belangrijkste gemene deler? Ze gaan na verloop van tijd failliet of worden opgeheven. Wie er het register van de Kamer van Koophandel op naslaat, vindt tientallen failliete en opgegeven bv’s op Rozenbooms naam. Lang duurden de avonturen nooit, zo blijkt uit onderzoek.

NRCsprak de afgelopen weken met 22 ingewijden over Rozenbooms activiteiten. Sommigen deden dat op basis van anonimiteit, omdat ze in de toekomst mogelijk nog te maken krijgen met de ondernemer.

De interesse in de detailhandel begint met de Intersport Megastore in Houten. Rozenboom runt die sportwinkel als franchiser en neemt zijn producten af bij Intres, eigenaar van de Intersport-formule. Artikelen bestelt de ondernemer via een lopende rekening bij de inkooporganisatie. Als in 2012 de rekening van Rozenboom bij Intres tot 2,6 miljoen euro is opgelopen, grijpt de inkoper in en vraagt het faillissement aan voor de megastore. Maar niet voordat Intres de zaak heeft leeggehaald en de sportartikelen heeft veiliggesteld in een eigen magazijn.

Het Belgische FNG had jarenlang iets weg van een sprookje: floreren met winkelketens waar niemand anders heil in zag.Tot die droom dit voorjaar plots uiteen spatte.

Waarom dat nodig is, valt te lezen in de faillissementsverslagen. Bij het inventariseren van de resterende voorraad blijkt een deel van de wintercollectie van 2012 – ter waarde van 220.000 euro – verdwenen. Een door de curator ingeschakeld onderzoeksbureau ontdekt de artikelen later in een opslag in het Utrechtse De Meern, vanwaaruit ook een aantal andere sportzaken van Rozenboom wordt bevoorraad. Als de curator de schade probeert te verhalen op andere bv’s van de ondernemer, blijken deze nauwelijks inhoud te hebben of zojuist failliet te zijn gegaan. Het spoor loopt al snel dood.

Waar anderen zich uit het veld zouden laten slaan door zulke zakelijke mislukkingen, leert Rozenboom ervan hoe faillissementen werken. Hij weet wat er te halen valt bij winkelketens die met een grote voorraad achterblijven. Het blijkt de opmaat voor een lange reeks mislukte pogingen voornamelijk kledingwinkels nieuw leven in te blazen.

Geheimzinnige geldschieters

Landelijke bekendheid krijgt Rozenboom als hij zich in 2013 meldt voorhet failliete Free Record Shop, op dat moment de grootste muziek- en videowinkelketen van Nederland. De investeerder doet een bod op alle 140 Nederlandse filialen van het bedrijf, waar dan ruim 700 mensen werken. Hij trekt daarbij op meteen „consortium” dat „betrouwbaar” is, zegt Rozenboom destijds inHet Financieele Dagblad.

De curatoren van de winkelketen hebben daar twijfels bij. „We kwamen op internet verhalen tegen dat hij betrokken zou zijn geweest bij faillissementen”, zegt Henk van Rootselaar, een van de curatoren, daarover. „Dat stemt tot voorzichtigheid. Soms kan iemand er niets aan doen dat een bedrijf failliet gaat. Maar soms ook wel.” Hij herinnert zich Rozenboom als iemand met „een vlotte babbel”. „Wij vonden hem misschien zelfs iets té overtuigd van zichzelf.”

Van één winkeltje van nog geen twee meter breed en negen meter diep groeide Free Record Shop uit tot de grootste muziekwinkelketen van Nederland.Lees hier een profiel over het bedrijf.

Van Rootselaar en zijn collega’s vragen Rozenboom wie zijn partners zijn. De kandidaat-koper houdt de boot af: dat komt later wel. Ook willen de curatoren dat alle geïnteresseerden 1 miljoen euro storten op een derdenrekening, om te zien of ze „serieus en solvabel” zijn. Maar hoe ze Rozenboom ook bevragen, de namen komen niet en het miljoen blijft uit. „We hebben hem toen geschrapt als kandidaat-koper. Daar was hij boos over: hij overwoog een kort geding. Dat is er nooit gekomen.”

Bij een ander groot faillissement in de Nederlandse winkelstraat duikt Rozenboom enkele jaren later opnieuw op:dat van de Doniger Fashion Group(150 winkels), eigenaar van kledingketens McGregor, Adam en Gaastra. De drie bedrijven gingen in 2016 ook al failliet, maar maakten toen een doorstart onder hun oprichters. Als in september 2017 een tweede faillissement volgt,dient een andere geïnteresseerde zich aan: Rens van de Schoor, eveneens ‘bedrijvendokter’ en iemand die volgens ingewijden nauw met Rozenboom optrekt.

Van de Schoor ziet goede kansen om McGregor en Gaastra nieuw leven in te blazen,zegt hij kort na de doorstart inNRC. Hoeveel winkels er open blijven, en hoeveel personeel zijn baan behoudt, kan hij nog niet zeggen. Rozenboom fungeert volgens bronnen rond de doorstart als adviseur. Hij wordt er onder meer bijgehaald voor het sluiten van de buitenlandse vestigingen.

Na een faillissement kwam Miss Etam in handen van Rens van der Schoor, die het bedrijf een nieuwe uitstraling gaf en daarna doorverkocht aan het Belgische FNG. Lees ook:Grijze muis Miss Etam weer opgefrist.

De nieuwe eigenaar wil McGregor en Gaastra een nieuwe, minder „conservatieve” uitstraling geven. Hij heeft daar ervaring mee. Tot 2014 was Van de Schoor financieel directeur bij Coltex, het bedrijf van de Noord-Hollandse modefamilie Elzas, destijds eigenaar van kledingketens Didi en Steps. Een jaar later kocht hij het failliete Miss Etam, dat hij na een opfrisbeurt doorverkocht aan het Belgische FNG.

Als de curatoren van Doniger drie weken later hetFDopenslaan, schrikken ze. „Doorstart van McGregor loopt alsnog mis”,kopt de krant. De winkels gaan dicht, het personeel komt op straat te staan, de voorraad wordt uitverkocht. „Teleurstellend”, vindt curator Hanneke De Coninck nog altijd. Ze besluit Van de Schoor om opheldering te vragen, waarna wordt geschikt voor 850.000 euro.

Geen medicijn, maar amputatie

„Of ik Martijn Rozenboom ken? Elke curator in Nederland kent Martijn Rozenboom.” Vraag een willekeurige curator die een faillissement in de winkelstraat afwikkelde naar de Utrechtse investeerder en er volgt standaard een teken van herkenning. En veelal ook een zucht. Ja, wie kent hem niet?

Rozenboom, vertellen bronnen die NRC sprak, presenteert zich als iemand die de zaak weer gezond maakt. Maar in plaats van een medicijn te bieden, amputeert hij vooral. „Hij kwam hier binnen als degene die het ‘prachtige’ bedrijf nieuw leven in wilde blazen, maar uit alles bleek dat dat niet zijn intentie was”, zegt iemand uit het management van SuperTrash die anoniem wil blijven. Na onderzoek zei Rozenboom dat het toch niet haalbaar was om SuperTrash voort te zetten.

Lees ook:Doorstart SuperTrash door geheimzinnigheid omgeven

Rozenboom kopieerde bij het merk wat hij al eerder deed: hij kocht de overgebleven voorraden goedkoop in en verkocht ze met winst. „Hij koopt die spullen voor een euro en verkoopt ze voor vijf euro. Dat is hoe Rozenboom marge creëert. En als er nog merkrechten zijn of vastgoed is, verkoopt hij dat ook”, zegt de ex-manager.

Rozenboom, zeggen betrokkenen, maakt daarbij handig gebruik van regelingen rond een faillissement. Zo zijn vastgoedeigenaren vaak bereid hun pand voor een korte tijd tegen een lagere huur aan te bieden, zegt curator Marc Le Belle. „Rozenboom is wel iemand die in staat is daar afspraken over te maken. Bijvoorbeeld dat hij voor een kwart van de originele huursom nog even gebruik mag maken van de winkel.”

Op deze manier heeft Rozenboom de afgelopen jaren geprobeerd diverse ketens over te nemen. Naast de eerder genoemde SuperTrash, Gaastra, McGregor en Op=Op Voordeelshop was hij betrokken bij de doorstart van schoenenwinkels Invito, Dungelmann, Hermans en Steve Madden, evenals sportzaak Pro Sport (31 winkels) en modeketen Hartman en Hartman. Afgezien van Invito (ooit 37 winkels, nu nog drie) en Hermans (één filiaal) is geen van die ketens nog aanwezig in de winkelstraat.

Ooktoonde hij belangstelling voor speelgoedketen Intertoys(286 winkels), die begin 2019 na een bankroet overging in handen van het Portugese Green Swan. Rozenboom deed een bod, bevestigt curator Joris Lensink. „De Portugese partij legde simpelweg een beter bod neer, dat completer was met aandacht voor de boedel, crediteuren en werknemers. En financieel was het gewoon beter.” Het avontuur werd geen succes en een half jaar later verkocht Green Swan Intertoys aan het moederbedrijf van Blokker.

Ook bij hetfaillissement begin dit jaar van modeketen Didi(81 winkels) meldde Rozenboom zich, vertelt curator Marc le Belle. „Maar er zat geen plan achter, geen zicht op het duurzaam voortzetten van het merk. We hadden meer het idee dat hij wilde doen wat hij al eerder deed: met behulp van het personeel uitverkopen en dan nog iedereen op straat zetten. Nou, dat konden we zelf ook wel.”

Rozenboom had „een bepaald trackrecord” wat voor Le Belle meewoog in zijn afweging niet voor het bod van Rozenboom te gaan. Dat gold overigens ook voor andere bieders, Didi werd uiteindelijk niet verkocht. „Een Engelse partij als Gordon Brothers had wel interesse. Maar dat zijn net zo goedasset strippers. Ze weten precies hoe kassystemen werken en welke marges er te behalen zijn.”

Lichtblauwe Range Rover

De praktijk van de boedel overnemen en de zaak alsnog failliet laten gaan, is niet verboden, benadrukken curatoren. Immoreel vinden ze het wel. „Je biedt hoop aan personeel dat al een faillissement heeft doorgemaakt en vervolgens laat je ze nogmaals door zo’n proces gaan”, zegt een curator die met Rozenboom werkte.

Een van de redenen dat Rozenboom ondanks zijn reputatie nog altijd zaken kan overnemen, is zijn vlotte verschijning, zeggen mensen die hem kennen. Hij is charmant en praat vlot, vertelt een curator. „Ik had hem nog nooit ontmoet, maar hij kwam meteen heel joviaal binnen. ‘Ha vriend, zullen we dit eens gaan regelen?’ en ‘Ja, want wij tweetjes zijn toch vriendjes, hè. Whiskytje erbij?’ En ik was curator hè, geen zakenpartner.”

Ook maakt Rozenboom indruk met grote, dure auto’s. Bij Op=Op Voordeelshop grapten werknemers weleens dat Rozenboom en zijn assistenten elke dag in een andere wagen het parkeerterrein opdraaiden, aldus een oud-medewerker. Vooral het beeld van een Aston Martin en een lichtblauwe Range Rover bleef hangen.

Maar de belangrijkste reden waarom hij bedrijven kan overnemen: Rozenboom komt met geld over de brug. Hij komt met een bod zonder voorbehoud van financiering en betaalt vervolgens ook, zeggen de curatoren.

De vraag is waar de ondernemer het geld voor de investeringen vandaan haalt. De bedragen lopen veelal in de miljoenen. Op het eerste oog lijkt Rozenboom goed te verdienen. Maar is hij ook zo welvarend dat hij de overnamesom eigenhandig kan voldoen? Voor curatoren is het lastig om echt inzicht te krijgen in de financiële situatie van een ondernemer, zeggen ze. Rozenboom werkt met een wirwar aan bv’s die steeds een andere naam krijgen, worden opgeheven en van eigenaar veranderen. Een onderzoek loopt vaak spaak als het spoor naar buitenlandse holdings loopt, waar lastiger grip op te krijgen is.

Mensen die met Rozenboom werkten, twijfelen er niet aan dat hij samenwerkt met kapitaalkrachtige investeerders. Maar wie dat zijn, houdt hij goed verborgen. Duidelijk is wel dat de zakenman nauwe banden heeft met de Noord-Hollandse textielfamilie Elzas, die volgens zakenbladQuote190 miljoen euro vermogen heeft opgebouwdmet haar bedrijf Coltex en in het verleden eigenaar was van onder meer kledingwinkels Didi en Steps.

Rozenbooms rechterhand Rens van de Schoor was bovendien drie jaar lang financieel directeur bij Coltex. Ook nadien trad hij nog op als vertegenwoordiger van die familie, zo blijkt uit meldingen bij de Belgische Rechtbank van Koophandel. Verschillende bv’s die Elzas in het verleden gebruikte, gingen later over naar buitenlandse holdings van Rozenboom.

In een interview met hetFDwilde Van der Schoor eerder niet ingaan op de vraagwie de financiers waren achter zijn overname van McGregor en Gaastra. Op de vraag of dit om de familie Elzas ging, zei hij: „Ik doe geen uitspraken over wie mijn financiers zijn.”

NRCvroeg Yasha Elzas, directeur van familievastgoedbedrijf Coltavast, of zijn familie de overname van FNG Nederland betaalt. Als de naam Martijn Rozenboom valt, verbreekt hij de verbinding met de opmerking: „Ik heb geen commentaar, bedankt en tot ziens.”

De hoogste bieder

Een belangrijke vraag blijft waarom curatoren mee blijven doen aan de doorverkoop. Waarom helpen ze Rozenboom ondanks de voorgeschiedenis opnieuw winkelketens te verwerven?

Op die vraag zijn meerdere antwoorden te geven, zeggen curatoren. Allereerst werken ze vooral voor de schuldeisers. Hun wettelijke taak: zo veel mogelijk geld terughalen voor crediteuren. „Dus kijk je in de eerste plaats naar de partij die het meeste betaalt”, zegt Kees van de Meent, die als curator van FNG Nederland onlangs voor Rozenboom koos. „En verder kijk je naar de maatschappelijke consequenties, wat betekent dit voor de werkgelegenheid?”

Bovendien, zo zegt Doniger-curator Hanneke De Coninck, gaat het al langer slecht met de retailsector. „Ze (overnamekandidaten) staan niet met bosjes van zes voor de deur. Je hebt als curator niet altijd de luxe de partijen waarmee je zaken doet zelf uit te kiezen.” Van alle partijen die meededen aan het biedproces bij Doniger was het bod van Van de Schoor en Rozenboom simpelweg „het meest interessant”.

Curator Ynze Talstra van Op=Op Voordeelshop beschrijft Rozenboom als „een faillissementsverkoper” die financieel „de beste bieding deed”. Beloftes over het voortzetten van het bedrijf heeft de investeerder volgens hem nooit gedaan. Natuurlijk hebben curatoren liever een kopers die een bedrijf in leven houden, maar die haakten volgens Talstra uiteindelijk allemaal af. „Heel eerlijk: Rozenboom was een optie bij gebrek aan beter.”

Maar als zich geen geschikte koper meldt, kun je er nog altijd voor kiezen zelf de uitverkoop te doen en het bedrijf netjes te beëindigen, vindt Didi-curator Marc Le Belle.

Andere curatoren werken in het geheel niet meer met Rozenboom. Een van hen zegt dat hij met de rechter-commissaris van de rechtbank Midden-Nederland afspraken heeft gemaakt dat er niet meer aan Rozenboom wordt verkocht. „Ik heb uitgelegd waarom en de rechtbank is daarin meegegaan.” Een andere curator bevestigt eenzelfde afspraak. „Maar om de vier à vijf jaar wisselen zulke commissarissen van plek, dus dat soort afspraken is altijd maar tijdelijk.”

De curator pleit dan ook voor een register met namen van ondernemers die voor een doorstart zijn gegaan en informatie over hoe ze daarbij te werk gingen. „En dan mag je best de reputatie van zo iemand laten meewegen.”

‘Een nieuwe kans’

Toen hij hoordeover het omvallen van FNG, wist Martijn Rozenboom het meteen: Miss Etam, Claudia Sträter, Promiss, Steps en Expresso konden zijn hulp goed gebruiken. Hij wilde „niet laten gebeuren” dat deze modeketens meegesleurd zouden worden in de val van hun Belgische moeder, zei Rozenboom begin september bij de overname in een persverklaring. „Dit bedrijf verdient een nieuwe kans.”

Rozenboom is ervan overtuigd „dat er een mooie toekomst voor de groep in het vooruitzicht” ligt, schrijft hij. Maar op vragen over wat hij met de ketens voor ogen heeft, reageert hij niet. Patrick Miami-Van der Borden, commercieel directeur bij de ketens, laat woensdag na overleg met de koper desgevraagd weten dat het verzoek te vroeg komt. „We zitten midden in de doorstart. Voor eind oktober zullen wij geen aanvullende mededelingen doen.”

Een maand na het faillissement van FNG tekent de chaos zich af:zeker tientallen winkels sluiten, honderden werknemers verliezen waarschijnlijk hun baan.

Na het faillissement van FNG klopten ongeveer twintig geïnteresseerden aan, laat curator Kees van de Meent weten. Veel van die kopers wilden maar een stukje van de boedel – een paar winkels van één keten, of de voorraad van een ander – een enkeling wilde grotere delen kopen. Binnen „die context” had Rozenboom, die alle ketens wil overnemen en doorstarten, „de beste papieren”, aldus de curator.

Mensen die Rozenboom en zijn werkwijze kennen, zien het somber in. Zij vrezen dat Miss Etam, Claudia Sträter en de andere FNG-ketens hetzelfde lot wacht als de andere winkelketens die hij kocht. Het is Rozenboom ook helemaal niet te doen om winkels, zegt een bron die de ketens goed kent. Meer dan een ondernemer is hij iemand die kansen ziet en daar op inspeelt.

Natuurlijk zou het ditmaal anders kunnen gaan. „Maar weet je wat het is: zo’n deal kan heel lucratief zijn. Je kunt de voorraad met enorme korting kopen en er veel geld aan verdienen. Het is zó verleidelijk.” Vrijdagmiddag zien ze hun vermoedens deels bevestigd: de nieuwe eigenaar kondigt aan 28 winkels te sluiten, 270 werknemers verliezen hun baan.

Curator Kees van de Meent vindt de verkoop aan Rozenboom niettemin te verdedigen. Doordat de detailhandel, en de mode in het bijzonder, het zwaar heeft, staan de „ideale schoonzonen” niet in de rij om een bedrijf door te laten starten. Wat voor hem ook meewoog, is dat de top van FNG Nederland de plannen van Rozenboom steunde. Daar komt bij dat Rozenboom zich „committeert aan een doorstart én ook het meest betaalt. Dan is dit voor mij in deze context de beste keuze”, aldus de curator.

„Ik ben natuurlijk niet blind voor de reputatie van meneer Rozenboom. Maar het is ook niet zo dat er veel alternatieven zijn”, vervolgt Van de Meent. „Ik heb alles afgewogen en ervoor gekozen om ook te luisteren naar het nieuwe management en de ondernemingsraad. Dit biedt een betere kans op behoud van werkgelegenheid dan wanneer ik het bijltje er al op voorhand bij neergooi.”

Reageren? [email protected]

Een versie van dit artikel verscheen ook in NRC Handelsblad van 19 september 2020

Een versie van dit artikel verscheen ook in nrc.next van 19 september 2020

Lees Verder

Plaats een reactie